016 Scenariusz lekcji Mityczne motywy wędrowne

Temat: Mityczne motywy wędrowne

Motto: Słowa uczą, przykłady pociągają.

Główne zagadnienia lekcji:

Na lekcji uczniowie opracują ważne toposy mitologiczne: zanalizują wskazane mity, przedstawią sposób funkcjonowania toposu i go zinterpretują, wymienią teksty kultury zawierające ten topos i zbadają, czy uległ on ewolucjom. Przygotują się do systematycznego gromadzenia kart motywów literackich. Przećwiczą tworzenie map myśli.

Cele lekcji:

Uczeń:
  • dostrzega w utworach znanych ze szkoły podstawowej motywy pochodzące z mitologii greckiej, wzbogaca interpretację wskazanych przez siebie tekstów o treści symboliczne;
  • wykazuje się znajomością wielu mitów;
  • rozpoznaje problematykę wybranych mitów, poddaje ją refleksji;
  • rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje najbardziej znane toposy i dostrzega ich żywotność w utworach literackich i innych tekstach kultury, określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;
  • tworzy notatkę syntetyzującą

Uwagi dotyczące realizacji lekcji:


Zajęcia trwają 45 minut. Uczniowie pracują w grupach ,a następnie wspólnie budują mapę myśli.


Środki dydaktyczne:


  • Krzysztof Mrowcewicz, Przeszłość i dziś, cz. 1, s. 29–35
  • Jan Parandowski, Mitologia
  • Gra dydaktyczna Motywy literackie https://learningapps.org/display?v=pwffuvrwn19
  • Mapa myśli Mityczne motywy wędrowne
  • Przykładowe karty motywów literackich
  • Kartka z zeszytu
  • Pojęcia i terminy:
  • Motyw, topos, archetyp

Przebieg lekcji:

Lekcję zaczyna gra edukacyjna Motywy literackie https://learningapps.org/display?v=pwffuvrwn19 polegająca na pogrupowaniu informacji o bohaterach mitycznych i postaciach z lektur omawianych w szkole podstawowej w zależności od realizowanego motywu literackiego. Po wykonaniu ćwiczenia uczniowie budują definicję motywu i toposu literackiego. Przypominają definicję archetypu.

Motyw literacki - najmniejsza elementarna jednostka świata przedstawionego dzieła: zdarzenie, przedmiot, cecha, sytuacja, przeżycie. Powtarzające się na przestrzeni wieków motywy to toposy.

Archetyp

1. «pierwowzór jakiejś postaci, zdarzenia, motywu»

2. «w psychoanalitycznej teorii C. G. Junga: wspólny wszystkim ludziom, dziedziczny wzorzec reagowania i postrzegania świata»


Opracowanie popularnych motywów mitologicznych – mapa mentalna. Uczniowie pracują w 4 grupach. Każda grupa opracowuje jeden topos: analizuje wskazane mity, przedstawia sposób funkcjonowania toposu i go interpretuje, wymienia teksty kultury zawierające ten topos i bada, czy uległ on ewolucjom. Uczniowie korzystają z Mitologii Jana Parandowskiego i schematu w karcie pracy.


Po wykonaniu zadania liderzy grup prezentują rozwiązania. Na tablicy powstaje mapa mentalna, którą uczniowie mogą sfotografować i wkleić do zeszytu. 

Nauczyciel omawia zasady przygotowania kart motywów i ustala z klasą, w jakiej formie będą one gromadzone. Młodzież może wybrać między prowadzeniem zeszytu motywów, w którym każdy motyw mieści się na innej stronie (stronach), założeniem segregatora lub wydzieleniem oddzielnego miejsca w istniejącym segregatorze na karty motywów, założeniem teczki motywów.

Forma graficzna również zależna jest od ucznia. Nauczyciel pokazuje przykłady różnych realizacji zadania.

Nauczyciel poleca, aby w każdym miesiącu uczeń opracował co najmniej jedną kartę motywu. Odwoływać się w niej może do lektur ze szkoły podstawowej, średniej lub tekstów poznanych samodzielnie. Może wykorzystywać także inne teksty kultury.


Karta pracy I. Mityczne miejsca wspólne w kulturze europejskiej

Przeanalizuj mity zawierające motyw wędrówki i uzupełnij schemat.
WĘDRÓWKA

wyprawa Jazona po złote runo __________________________________________________
przyczyna: _________________________________________________________________
cel: _______________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: _______________________________________________________

powrót Odyseusza do Itaki
przyczyna: _________________________________________________________________
cel: _______________________________________________________________________

znaczenie symboliczne: _______________________________________________________

wyprawa Tezeusza do Aten
przyczyna: _________________________________________________________________
cel: _______________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ______________________________________________________

podróż Edypa z Koryntu do Teb
przyczyna: _________________________________________________________________
cel: _______________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: _______________________________________________________

Wypisz słowa klucze pasujące do tych wszystkich wędrówek.
__________________________________________________________________________

Podaj przykład dzieła literackiego zawierającego motyw wędrówki i odpowiedz na pytania. Dzieło literackie: Kto wędrował? Z jakiego powodu? W jakim celu? Czy wędrówka w tym dziele przypomina któryś z motywów mitologicznych? Dlaczego?
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________



Karta pracy II. Mityczne miejsca wspólne w kulturze europejskiej
WINA I KARA
Przeanalizuj mity zawierające motyw winy i kary i uzupełnij schemat.

Tantal
występek:_______________________________________________________________________
kara: ___________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ____________________________________________________________

Syzyf
występek:_______________________________________________________________________
kara: ___________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ____________________________________________________________

Klitajmestra
występek:_______________________________________________________________________
kara: ___________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne:____________________________________________________________

Prometeusz
występek: _______________________________________________________________________
kara: ___________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ____________________________________________________________

Wypisz słowa klucze pasujące do tych wszystkich obrazów winy i kary.
________________________________________________________________________________

Podaj przykład dzieła literackiego zawierającego motyw winy i kary i odpowiedz na pytania.

Dzieło literackie: Kto zawinił? Jaka spotkała go kara? Czy wina i kara w tym dziele przypomina któryś z motywów mitologicznych? Dlaczego?

_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________



Karta pracy III. Mityczne miejsca wspólne w kulturze europejskiej
NIESZCZĘŚLIWA MIŁOŚĆ
Przeanalizuj mity zawierające motyw nieszczęśliwej miłości i uzupełnij schemat.


Apollo i Dafne
przyczyna: ______________________________________________________________________
skutek: _________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ___________________________________________________________

Jazon i Medea
przyczyna: ______________________________________________________________________
skutek: _________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ___________________________________________________________

Afrodyta i Adonis
przyczyna: ______________________________________________________________________
skutek: _________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ____________________________________________________________

Eros i Psyche
przyczyna: _______________________________________________________________________
skutek: __________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: _____________________________________________________________

Wypisz słowa klucze pasujące do tych wszystkich obrazów nieszczęśliwej miłości.
_________________________________________________________________________________

Podaj przykład dzieła literackiego zawierającego motyw nieszczęśliwej miłości i odpowiedz na pytania.

Dzieło literackie: Bohaterowie? Przyczyna niespełnienia? Czy miłość w tym dziele przypomina któryś z motywów mitologicznych? Dlaczego?

_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________




Karta pracy IV. Mityczne miejsca wspólne w kulturze europejskiej

CIERPIĄCY RODZIC

Przeanalizuj mity zawierające motyw cierpiącego rodzica i uzupełnij schemat.
Niobe
historia: ________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ___________________________________________________________

Demeter
historia: _________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: _____________________________________________________________


Tetyda
historia: _________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ____________________________________________________________

Jokasta
historia: __________________________________________________________________________
_________________________________________________________________________________
znaczenie symboliczne: ______________________________________________________________

Wypisz słowa klucze pasujące do tych wszystkich obrazów cierpiącego rodzica.
_________________________________________________________________________________
Podaj przykład dzieła literackiego zawierającego motyw cierpiącego rodzica i odpowiedz na pytania.

Dzieło literackie: Bohaterowie? Przyczyna cierpienia? Czy cierpienie w tym dziele przypomina któryś z motywów mitologicznych? Dlaczego?
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________


Przykładowe odpowiedzi do kart pracy Mityczne miejsca wspólne w kulturze europejskiej 

Grupa I Wędrówka

Wyprawa Jazona po złote runo

– przyczyna: Jazona wysłał król Pelias, aby się go pozbyć z państwa,

cel: zdobycie czegoś właściwie niemożliwego do zdobycia – złotego runa,

znaczenie symboliczne: wędrówka jako wyzwanie;

Wędrówka Odyseusza do Itaki

– przyczyna: zemsta Posejdona za niepotrzebne okaleczenie Polifema przez Odysa,

cel: powrót do domu, do rodziny i ojczyzny,

znaczenie symboliczne: wędrówka jako przezwyciężanie słabości, walka z przeciwnościami losu

i własnymi słabościami, szukanie swego miejsca na ziemi;

Wyprawa Tezeusza do Aten

– przyczyna: pragnienie uwolnienia Ateńczyków od krwawego potwora,

cel: zabicie Minotaura, wyzwolenie rodaków,

znaczenie symboliczne: spełnienie obowiązku wobec ojczyzny, wypełnienie misji;

Podróż Edypa z Koryntu do Teb

– przyczyna: ucieczka przed fatum,

cel: uniknięcie zbrodni, przechytrzenie bogów, bunt przeciw przeznaczeniu,

znaczenie symboliczne: wędrówka jako ucieczka, pragnienie zmiany losu, poszukiwanie lepszego życia,

Słowa klucze: aktywność, działanie, zmiana, wyznaczenie celu, pokonywanie słabości, przygoda, wyzwanie, walka, dojrzewanie, walka z przeciwnościami losu i samym sobą

Przykład z literatury:

Antoine de Saint-Exupéry Mały Książę,

kto wędrował: tytułowy bohater,

z jakiego powodu: szuka przyjaciela, z powodu nieporozumienia z różą,

w jakim celu: chęć zrozumienia świata, odnalezienia swego miejsca w życiu, powrót do domu, Podobny motyw mitologiczny: historia Odyseusza – Mały Książę jak Odys szuka swego miejsca na świecie, wędrówka pozwala mu dojrzeć, zrozumieć wiele spraw, zrewidować swoje postępowanie

Grupa II Wina i kara

Tantal

– występek: chciał sprawdzić moc bogów i na uczcie podał im pieczeń z własnego syna,

kara: strącony do Tartaru cierpi wieczny głód i pragnienie,

znaczenie symboliczne: każdy, kto nie docenia boskich mocy i szydzi z bogów, zostanie surowo ukarany;

Syzyf

– występek: oszukał bogów, uwięził bożka śmierci Tanatosa, przechytrzył Hadesa,

kara: wtaczanie wielkiego głazu na górę, który przed samym szczytem spada na sam dół,

znaczenie symboliczne: kara czeka tego, kto chce zmienić naturalny porządek świata i wkracza w boskie kompetencje;

Klitajmestra

– występek: zabiła męża Agamemnona, by ukryć swą niewierność,

kara: została zamordowana przez własnego syna,

znaczenie symboliczne: zbrodnia rodzi zbrodnię, jeden występek pociąga za sobą następny;

Prometeusz

–występek: wiedziony altruistyczną chęcią pomocy ludziom wykradł bogom ogień, zakpił z Zeusa przy składaniu ofiary,

kara: przykuty do skał Kaukazu cierpi nieludzkie męki, orzeł wydziobuje mu wątrobę, która odrasta, znaczenie symboliczne: kara spotka każdego, kto buntuje się przeciw bogom, nawet jeśli jego pobudki są szlachetne

Słowa klucze:

sprzeniewierzenie się zasadom, wystąpienie przeciwko bogom, nieuchronność kary, kara związana z występkiem, zemsta bogów

Przykład z literatury: Adam Mickiewicz II część Dziadów,

kto zawinił: Zły Pan,

jaka spotkała go kara: Widmo nękają drapieżne ptaki – dusze skrzywdzonych przez niego ludzi, nie pozwalają mu niczego zjeść ani wypić, Zły Pan jest zawieszony pomiędzy niebem a ziemią, przygląda się z zazdrością biesiadującym ludziom,

Podobny motyw mitologiczny: postawa Tantala – Zły Pan był równie okrutny i pozbawiony ludzkich uczuć, złamał podstawowe prawa boskie

Grupa III Nieszczęśliwa miłość

Apollo i Dafne

– przyczyna: Eros zemścił się na Apollinie i ugodził strzałą miłości boga, a nimfę strzałą – nienawiści,

skutek: Dafne wolała zostać zamieniona w drzewo niż ulec Apollinowi,

znaczenie symboliczne: przyczyną nieszczęścia jest niedopasowanie, nieodwzajemnienie uczuć;

Jazon i Medea

– przyczyna: Jazon wykorzystał i zdradził czarodziejkę,

skutek: Medea zemściła się pośrednio na Jazonie – zamordowała ich własnych synów,

znaczenie symboliczne: przyczyną nieszczęścia stała się zdrada, która obudziła chęć odwetu, a nawet nienawiść do dzieci zrodzonych z takiego związku;

Afrodyta i Adonis

– przyczyna: śmierć mężczyzny, który został rozszarpany przez dzika,

skutek: kochanek, dzięki litości Zeusa pół roku spędza w podziemiach, drugą połowę z boginią,

znaczenie symboliczne: śmierć ukochanego burzy szczęście kochanków, jednak miłość przezwycięża śmierć, kochanek wciąż żyje w sercu kochanki;

Eros i Psyche

– przyczyna: Eros nie mógł wyjawić Psyche, kim jest, bo nie wykonał rozkazu Afrodyty,

skutek: samotność Psyche, zemsta Afrodyty,

znaczenie symboliczne: nieszczęście w miłości może spowodować fakt, że ukrywamy przed ukochaną osobą to, kim jesteśmy

Słowa klucze: paradoksalne uczucie, przeszkody, miłość niosąca cierpienie, poczucie straty, tęsknota i ból

Przykład z literatury: William Szekspir Romeo i Julia, bohaterowie: Romeo Monteki i Julia Kapulet, przyczyna niespełnienia: nienawiść między rodzinami,

skutek: śmierć,

Podobny motyw mitologiczny: Afrodyta i Adonis – piękną historię miłosną brutalnie przerywa śmierć.

Grupa IV Cierpiący rodzic

Niobe

– historia: Apollo i Artemida ukarali dumną ze swego macierzyństwa Niobe, za karę za wywyższanie się nad ich matką Latoną uśmiercili jej czternaścioro dzieci, rozpacz Niobe była tak wielka, że bogowie z litości zamienili ją w kamień, jednak nawet wówczas nie przestała płakać,

znaczenie symboliczne: rozpacz matki po stracie dzieci jest niewyobrażalna, śmierć dzieci przeczy

naturalnemu porządkowi, powoduje, że życie traci sens;

Demeter

– historia: jej córkę porwał Hades do królestwa śmierci, matka nie mogła pogodzić się z rozłąką, żałobę Demeter ukoił Zeus – Persefona miała spędzać część roku z matką, a część z mężem,

znaczenie symboliczne: rozłąka z dzieckiem i tęsknota za nim jest największą tragedią matki;

Tetyda

– historia: aby uchronić syna, Achillesa, przed śmiercią, Tetyda wykąpała go w Styksie, Achilles został jednak ugodzony w piętę i zginął, Tetyda rozpaczała po nim w kole nereid,

znaczenie symboliczne: matka za wszelką cenę chce uchronić dziecko przed niebezpieczeństwami, nie może jednak usunąć cierpienia z jego życia;

Jokasta

–historia: kobieta porzuciła własne dziecko, by uniknąć ciążącego na nim fatum, jednak gdy przeznaczenie się dopełniło, popełniła samobójstwo z powodu wyrzutów sumienia,

znaczenie symboliczne: przyczyną cierpienia matki jest odkrycie dramatycznej prawdy o sobie i dziecku.

Słowa klucze: strata, odwrócenie naturalnego porządku, rozpacz, ból, poczucie krzywdy i niesprawiedliwości

Przykład z literatury:

Jan Kochanowski Treny,

bohaterowie: podmiot liryczny, którego możemy utożsamić z samym poetą, i Urszulka – jego córka,

przyczyna cierpienia: śmierć córki,

Podobny motyw mitologiczny: Niobe – Kochanowski podobnie jak Niobe stracił ukochane dziecko, nic nie jest w stanie ukoić jego bólu, nie rozumie, dlaczego Bóg odebrał mu Urszulę.

Zadanie domowe: Przynieś tekst Antygony oraz "pudełko z lekturą".

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Wypowiedź ustna - "Skąpiec"

Szanowni, tym razem coś na specjalną prośbę. Obiecałam, więc zrobiłam. Spójrzcie, może się Wam przyda.